Schilderijrestauratie: Wat zit erachter?
Inhoudsopgave:
- Wat is schilderijrestauratie en waarom is het zo belangrijk?
- Hoe wordt een schilderij gerestaureerd?
- Wat zit er achter de functieomschrijving van een restaurateur?
- Hoe kan ik het beste voor mijn schilderij zorgen of het zelf restaureren?
- Olieverfschilderijen en acrylschilderijen voor elke stijl van KunstLoft
We associëren onze favoriete kunstwerken niet alleen met een mooi schilderij, maar ook met speciale verhalen en herinneringen waar we graag aan terugdenken. Hoe ouder een schilderij wordt, hoe vatbaarder het wordt voor vuil, vervagende kleuren en verschillende beschadigingen. Om de kwaliteit en zeggingskracht van het kunstwerk zo lang mogelijk te behouden, zijn er manieren om het te beschermen. In dit artikel belichten we wat er allemaal komt kijken bij het restaureren van een schilderij en hoe ook jij ervoor kunt zorgen dat je jarenlang plezier hebt van je kunstwerk.
Wat is schilderijrestauratie en waarom is het zo belangrijk?
De restauratie van schilderijen en muurschilderingen neemt een belangrijke plaats in in de geschiedenis van kunst en cultuur. Deskundigen maken in deze specialistische discipline onderscheid tussen de Restauratie en conservering van historische objecten.
De informatie en tips over de restauratie en verzorging van schilderijen in dit artikel zijn naar eer en geweten samengesteld. Houd er echter rekening mee dat vooral de restauratie van waardevolle of historisch belangrijke kunstwerken altijd zorgvuldig en deskundig moet worden uitgevoerd. In geval van twijfel of grote schade raden we je aan om altijd een gekwalificeerde restaurateur te raadplegen. De toepassing van de hier gepresenteerde methoden is op eigen risico en wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele schade die voortvloeit uit onjuist gebruik.
Restauratie
Restauratiemaatregelen worden voornamelijk gebruikt om de leesbaarheid te verbeteren, de originele staat te herstellen en de historische betekenis van het kunstwerk te begrijpen. Dit omvat het schoonmaken van het oppervlak van het schilderij, het verwijderen van vernis en het vastlijmen van gechipte plekken, maar ook het retoucheren van ontbrekende plekken en het overschilderen van kleurwrijfsels.
Bekijk hier de stap-voor-stap restauratie van een historisch olieverfschilderij uit 1840:
Behoud
De focus van conserveringsmaatregelen ligt op preventieve maatregelen tegen verval en voor het stabiliseren van het kunstwerk. Voorbeelden hiervan zijn het dichten van scheuren in het weefsel, het repareren van beschadigde houten panelen en het versterken van de verflaag.
Interessante inzichten in hoe schilderijen eruit zien na professionele reiniging:
Preventieve conservering
Naast de twee hoofddisciplines is er ook preventieve conservering. Hier houden specialisten zich bezig met de omgevingsomstandigheden van het kunstwerk om kwaliteitsverlies tegen te gaan. Beglazing, het maken van een rugbescherming en het zorgen voor optimale locatieomstandigheden wat betreft verlichting en klimatologische omstandigheden staan op de voorgrond.
Conservering of restauratie moet alleen worden uitgevoerd als het kunstobject door vernietiging of verval zijn betekenis en functie heeft verloren. Redenen waarom de conditie van een kunstobject kan verslechteren zijn soms veelvuldig transport. Schilderijen worden als expositiestukken in veel verschillende musea en galerieën tentoongesteld of veranderen van eigenaar – herplaatsen is dus niet ongewoon. Elk transport en elke nieuwe verwerking brengt een risico op beschadiging met zich mee. Andere oorzaken zijn klimaatveranderingen, vervuiling, water- en brandschade en onprofessionele voorrestauratie.
Hoe wordt een schilderij gerestaureerd?
1. Onderzoek
Voor de eigenlijke restauratie staat een grondig onderzoekvan het kunstwerk. De mate van restauratie hangt af van veel factoren, dus de eerste stap is dat de expert de staat van het schilderij controleert. Restaurateurs onderzoeken de schildertechniek en de schilderondersteuning van het kunstwerk en stellen vast welke vervuiling en schade aanwezig is. Ze documenteren ook de staat van conservering en de kwaliteit van de kleuren en de conditie van het doek. Alle resultaten worden fotografisch en schriftelijk vastgelegd.
Het onderzoek kan worden uitgevoerd met een vergrootglas of een microscoop, ultraviolet licht stelt fluorescentie vast die typisch is voor het materiaal. Sommige analyses vereisen ook een materiaalmonster van bindmiddel, pigmenten of hout.
Tip: Als je niet zeker weet of je kunstwerk gerestaureerd moet worden, kan een advies van een expert je informatie geven over de staat van conservering van het schilderij.
2. Onderzoek
Welke restauratiemaatregelen en -materialen de restaurateurs* nemen, hangt af van deze stap. In deze stap houden ze zich bezig met de Geschiedenis van de oorsprong van het kunstwerk. Hiervoor onderzoeken ze alle belangrijke informatie over de kunstenaar en zijn of haar oeuvre. Daarnaast worden schildertechnieken en -materialen geanalyseerd, aangezien het gebruik van bepaalde kleurpigmenten en schildermaterialen van tijd tot tijd sterk verschilde. Hoe beter de restaurateurs de stijl, de techniek en het werk van de kunstenaar kennen, hoe professioneler de restauratie zal zijn.
3. Gebruikelijke schade, maatregelen en kosten
Kunsthistorisch belangrijke schilderijen worden jarenlang blootgesteld aan invloeden en veranderingen van buitenaf.
Typische verslechtering en schade zijn:
- Vervuiling, bijvoorbeeld door roet, rook en stof
- Vergeelen en donker worden
- Scheuren, krassen, deuken, gaten
- Vernisverwijdering, waardoor de afbeelding kleurkracht verliest
- Defecte bewerking door onjuiste restauratie
Op basis van de schade en het eerder geëvalueerde onderzoek kiezen de restaurateurs een geschikte restauratiemethode.
Het meest voorkomende werk bestaat uit het verwijderen van vuil en vergeling met scalpels en oplosmiddelen, het dichten van gaten en scheuren met glasvezel en naald en draad, het opvullen van onvolkomenheden of verfwrijfplekken met verf en kwast, het aanbrengen van vernis als beschermlaag en het aanbrengen van bladgoud op de lijst. Sommige restaurateurs bieden ook framereparatie aan door stucwerk te gebruiken om frameschade te modelleren.
De Toestand van het kunstwerk en de ernst van de vervuiling bepalen hoe duur de restauratie zal zijn. De kosten van een restauratie hangen af van de grootte van het schilderij, de hoeveelheid werk en de ervaring van de restaurateurs. In de regel kun je beginnen met een Uurtarief tussen 50 € en 100 € berekenen.
Tip: Vraag een kostenraming voor de restauratie. Veel restaurateurs bieden deze service ook aan met een schatting op afstand aan de hand van foto’s.
Deze interessante reportage toont een restaurateur aan het werk:
Wat zit er achter de functieomschrijving van een restaurateur?
Achter de taakomschrijving van de restaurateur gaat een lange traditie. Waar vroeger een ambachtelijke opleiding een vereiste was, is nu een diploma restaurator van een hogeschool vereist. Na de driejarige bacheloropleiding is er de mogelijkheid om een masterdiploma te halen. Dit is nodig als je zelfstandig restaurator wilt worden.
Tijdens hun opleiding hebben restauratoren de optie om zich te richten op zich specialiseren in bepaalde gebieden, zoals schilderijen en beeldhouwwerken. Aanvullende cursussen en verblijven in het buitenland helpen om de geleerde kennis en vaardigheden te verdiepen.
De eisen voor restaurateurs zijn hoog. Om een van de felbegeerde studieplekken te bemachtigen, moet je slagen voor een proeve van bekwaamheid. De basisvereisten zijn interesse in kunst, architectuur en interieurontwerp, vakmanschap en ontwerpvaardigheden, een nauwgezette aanpak van het werk, analytische en conceptuele vaardigheden en een hoge mate van kwaliteitsbewustzijn.
Restauratoren werken ofwel zelfstandig in hun eigen restauratieateliers of zijn in dienst van musea, archieven en onderzoeksinstellingen.
Hoe kan ik het beste voor mijn schilderij zorgen of het zelf restaureren?
Een vakkundig schilderwerk restauratie moet altijd de eerste keuze zijn, als je de oorspronkelijke zeggingskracht van je kunstwerk wilt herstellen. Bepaalde restauratietechnieken zijn aangeleerd in jarenlange opleidingen en vereisen veel ervaring en vakkennis.
De grote kunst van de restaurateurs bestaat hierin, de leesbaarheid van het object herstellen terwijl er zo min mogelijk sporen op de stof achterblijven. Onprofessionele restauratie kan de conditie van het schilderij verslechteren en het verder beschadigen. Vooral in het geval van oude en waardevolle schilderijen moet u contact opnemen met gekwalificeerde restaurateurs….
Toch zijn er enkele Trucs en tips, die zelfs leken kunnen toepassen om hun schilderij zo goed mogelijk te verzorgen. Deze aanbevelingen hebben alleen betrekking op olieverfschilderijen. Schilderijen gemaakt met acrylverf, aquarelverf of andere verf zijn moeilijk schoon te maken.
- Als het schilderij licht vervuild is door een vernislaag, kan dit worden verwijderd voorzichtig verwijderen met terpentijnolie. Houd er echter rekening mee dat naast het vuil ook de verf gemakkelijk kan loslaten. Zodra je het vuil hebt verwijderd, breng je een beschermende laag lijnolievernis aan met een verniskwast of een in zijde gewikkelde wattenbol. De nieuwe vernislaag zal de kleuren laten glanzen en beschermen tegen vuil en UV-stralen.
- Je kunt ook een fijn borsteltje of een plumeau gebruiken om stof en ander vuil voorzichtig te verwijderen.
- Je leest vaak de tip om schilderoppervlakken schoon te maken met stukjes brood, aardappel of ui. Maar dit moet je doen ten koste van alles vermijden, omdat het zetmeel dat het bevat een negatief effect kan hebben op beelddragers zoals linnen. Bovendien kan voedselbehandeling micro-organismen verspreiden die het beeld op de lange termijn vernietigen.
- Als voorzorgsmaatregel moet u een geschikte plek vinden voor uw schilderij, deze hangt af van de temperatuur, de vochtigheid en het zonlicht. Over het algemeen wordt elke plek aanbevolen, waar geen grote schommelingen in vochtigheid zijn en die niet wordt blootgesteld aan direct zonlicht. Daarom is het niet aan te raden om in de kelder, badkamer, keuken of boven radiatoren te hangen.
- Lege plekken of kleine vlekken kunnen worden bijgewerkt met de juiste kleuren. Hiervoor zijn echter, naast speciale penselen en verschillende kleuren, veel ervaring en een goed oog onontbeerlijk.
- In het geval van een beschadigde beeldlaag of canvas, het verwijderen van oude vernis en het opnieuw bedekken van canvas, raden we je aan om vooraf contact op te nemen met ervaren restaurateurs*.
De korte video toont het spannende verhaal van het beroemde schilderij Salvator Mundi van de schilder en universeel genie Leonardo da Vinci. Het schilderij werd in 2017 voor 450 miljoen dollar verkocht op een veiling van Christie’s na een uitgebreide restauratie, waardoor het het duurste schilderij is dat ooit op een veiling is verkocht:
Olieverfschilderijen en acrylschilderijen voor elke stijl van KunstLoft
Handgeschilderde muurschilderingen in Olie en Acryl met verschillende motieven en in stijlen variërend van Abstract tot Figuratief vind je bij KunstLoft. Hoe je ze optimaal kunt integreren in je interieur, maar ook decoratie-ideeën en vele creatieve ideeën voor de inrichting met schilderijen voor woonkamer, keuken en kantoor vind je in ons magazine:
Beeld credits: © KunstLoft